ETAP

EUROPA

POLSKA - OD 1772 ZABORY

początek oświecenia

koniec XVII w. - Anglia: bezkrwawa rewolucja, w rządach zaczęło uczestniczyć mieszczaństwo, konstytucyjna Anglia stała się wzorem dla całej Europy;
1689 r. - ukazał się List o tolerancji J. Locke'a, odkrycia I. Newtona;
1715 r. - Francja: śmierć Ludwika XIV

lata dwudzieste XVIII w.: kryzys ideologii sarmackiej, krytyka mentalności, stylu życia, samowoli szlachty; pojawiły się echa nowego prądu;
lata 1730-1764 (według jednego z badaczy oświecenia, M. Klimowicza) to w Polsce tzw. wczesne oświecenie, druga data - wstąpienie na tron Stanisława Augusta Poniatowskiego;
ok. 1752 r. - reforma szkolna zakonu jezuitów,
1740 r. - utworzenie Collegium Nobilium,
1747 r. - zbiory Biblioteki Załuskich zostały oddane do użytku publicznego

rozkwit oświecenia

połowa XVIII w. - Francja: tu nowe prądy przyjęły formę najbardziej radykalną - działali Wolter (wolterianizm), J. J. Rousseau (russoizm), D. Diderot i cały "obóz filozofów", którzy występowali przede wszystkim przeciwko absolutyzmowi; 1. 1751-1772 powstało 28 tomów Encyklopedii;
obok nich działali znani filozofowie: D. Hume, Condorcet, swoje bulwersujące ogół powieści wydał markiz D. A. F. de Sade (idee libertynizmu wolnomyślicielstwa, sceptycyzmu wobec spraw religijnych);
główne hasła tego okresu: wolność, własność, braterstwo, humanizm, dobroczynność, indywidualizm, ład, pacyfizm, niechęć do irracjonalizmu

1765-1787: "czasy stanisławowskie", wokół króla powstał silny ośrodek kulturalny i reformatorski; po 1 rozbiorze (1772 r.), który wywołał zmianę stanowiska szlachty, rozpoczęto reformę państwa;
pisali: A. Naruszewicz, I. Krasicki, S . Trembecki, F. D. Kniaźnin, J. U. Niemcewicz;
1765 - powstał pierwszy teatr publiczny, czasopismo "Monitor" i pierwsza świecka szkoła - Szkoła Rycerska (Korpus Kadetów);
1. 1770-1788 "obiady czwartkowe";
l. 1770-1777 - wychodziły "Zabawy przyjemne i pożyteczne" - pierwsze czasopismo literackie;
1773 - powstała Komisja Edukacji Narodowej;
1783 - powstał ośrodek puławski skupiony wokół Czartoryskich

schyłek oświecenia

ostatnie ćwierćwiecze XVIII w. - kryzys idei, krytyka rozumu, doświadczenia jako niedoskonałych narzędzi poznania świata i człowieka; zaznaczyły się nowe dążenia (okres "burzy i naporu" w Niemczech), powstały filozoficzne dzieła I. Kanta zawierające już pierwiastki nowego, romantycznego spojrzenia na świat

1787-1795: stworzono nową koncepcję narodu szlachecko-mieszczańskiego:
l. 1788-1792 - obradował Sejm Wielki (Czteroletni), na którym uchwalono Konstytucję 3 maja (1791 r);
nastąpił rozwój publicystyki - H. Kołłątaj, S. Staszic, F. S. Jezierski;
1790 r. - powstał Powrót posła J. U. Niemcewicza;
rozwinęły się teatr i opera - działał W. Bogusławski; działa Kuźnica Kołłątajowska - ważny ośrodek literacki;
1793 - II rozbiór Polski;
1795 r. - koniec polskiego oświecenia, III rozbiór Polski, całkowite załamanie idei oświeceniowych; odtąd coraz częściej pojawiało się pytanie: jak odzyskać niepodległość - właściwe już romantyzmowi

Czas trwania

ok. 80 lat

ok. 60. lat